Najstarsze państwa w Czarnej Afryce powstały na terenie Afryki Zachodniej. Około III IV w. n.e. ukształtowało się zamieszkane gł. przez lud Soninke państwo Ghana, które obejmowało obszary leżące nad górnym biegiem rz. Senegal i Niger. Leżało ono na szlaku dostaw złota dla świata śródziemnomor., a jego największy rozkwit przypadł na IX XI w., gdy obejmowało wpływami cały Sudan Zach.; podbite 1076 przez Almorawidów rozpadło się na drobne państewka. Jego rolę przejęło w XIII w. Mali, obejmujące m.in. część Ghany, a zamieszkane gł. przez lud Malinke. Największy rozkwit osiągnęło w XIV w. pod rządami Musy Wielkiego (1312 37), który narzucił dominację Songhajowi i plemionom Mossi, a rozpadło się w XVII w. Spadkobiercą jego potęgi stał się w XV w. Songhaj, istniejący od końca IX w. i wcześnie zislamizowany. Jego stolicą było Gao (zał. już 890), które pełniło funkcję jednego z handl. centrów Nigru. W 1591 wojska marok. podbiły Songhaj, w rezultacie czego na tym obszarze powstało państwo Dendi oraz paszałyk Arma (w skład którego weszły gł. miasta nad Nigrem).